Aksara Sunda Kaganga

 

Aksara Sunda Kaganga

Dumasar kana catetan sajarah, aksara Sunda geus dipaké ku urang Sunda ti abad ka-14. Tapakna bisa dititénan dina Prasasti Kawali (Prasasti Astana Gedé). Éta prasasti téh dijieun pikeun pangéling-ngéling ka Prabu Niskala Wastukancana, Raja Galuh anu puseur pamaréntahanana di Kawali, Ciamis (1371-1475). Aksara Sunda Kaganga ogé dipaké dina Prasasti Kabantenan abad ka-15.

Ti iraha mimitina aya aksara Sunda? Can kapaluruh kalawan jinek. Anu jelas mah saméméh abad ka-14, umumna prasasti jeung naskah lontar ngagunakeun aksara séjén, saperti aksara Pallawa (prasasti Tugu abad ka-4) jeung aksara jawa Kuno (Prasasti Sanghyang Tapak abad ka-11). Basana ogé ngagunakeun basa Sanksekerta jeung Jawa Kuno. Kakara abad ka-14 kadieu, aksara Sunda dipaké dina prasasti jeung naskah kuno.

Naskah-naskah kuno Sunda anu ngagunakeun aksara Sunda Kuno jeung basa Sunda kuno di antarana Carita Parahyangan nu ditulis abad ka-16, naskah Bujangga Manik jeung Séwaka Darma anu ditulis dina mangsa anu méh sarua jeung Carita Parahyangan.

Naskah-naskah kuno Sunda umumna patali jeung kaagamaan sarta dina kabuyutan atawa mandala. Mandala téh nya éta wewengkon atawa lingkungan kaagamaan. Puseur kaagamaan urang Sunda harita umumna perenahna di gunung-gunung saperti di Gunung Galunggung, Kumbang, Ciburuy, jeung Jayagiri. Sabada asupna agama Islam, puseur-puseur kaagamaan téh ayana di pasantrén-pasantrén.

Lila-lila aksara Sunda Kaganga mimiti kadéséh ku aksara Arab Pégon. Beuki dieu beuki carang urang Sunda anu nulis ku aksara Sunda. Naskah-naskah heubeul anu geus ngagunakeun aksara Arab Pégon di antarana Kitab Waruga Jagat ti Sumedang jeung Pancakaki Masalah Karuhun Kabéh ti Ciamis anu ditulis abad ka- 18. Basana ogé ngagunakeun basa Jawa.

Aksara Sunda beuki kadéséh baé sabada aksara Latén diwanohkeun ku bangsa-bangsa Éropah anu ngeréh Tanah Sunda, abad ka-17. Mareng jeung asupna pangaruh Mataram (Sultan Agung) anu ngawanohkeun aksara Jawa anu ku urang disebut aksara Cacarakan. Naskah Sunda anu ngagunakeun aksara Cacarakan, di antarana Babad Pakuan jeung Babad Pajajaran anu ditulis taun 1816.

 

Aksara Sunda Lulugu

            Sabada sababaraha abad tingle, aksara Sunda diwanohkeun deui, nya éta anu kiwari disebut Aksara Sunda Kaganga. Éta ogé henteu sacéréwélna tina aksara Sunda anu aya dina naskah-naskah kuno Sunda. Aya sababaraha hal anu dimodifikasi, di antarana ditambahan ku aksara-aksara anus ok dipaké nuliskeun basa deungeun kayaning fa, va, qa, xa, jeung za. Pamungkas ditambahan ku aksara kha jeung sya.

            Éta modifikasi téh hasil padungdengan paraahli, dumasar kana aksara Sunda Kuno anu geus nyampak. Ti dinya disusun baé anu disebut aksara Sunda lulugu (baku), sangkan aya kasaragaman, pangpangna mah pikeun kapentingan pangajaran di sakola-sakola. Sabab nyindekel kana Perda Jabar Nomer 6 Taun 1996 ngeunaan Basa, Sastra, jeung Aksara Sunda. Aksara Sunda kudu diajarkeun di sakola-sakola. Aksara Sunda dianggap jadi salasahiji kareueus urang Sunda sarta jadi cirri idéntitas sélér bansa Sunda.

            Sanajan geus aya aksara Sunda luluguna, tapi aksara Sunda miboga sababaraha variasi saperti anu mindeng kapanggih dina sawatara buku pangajaran aksara Sunda. Sapanjang masih kénéh suméndér kana wangun luluguna, variasi-variasi dina aksara Sunda heunteu bisa dianggap salah. Malah aya alusna, jadi milu ngabeungharan kana aksara Sunda lulugu.